وقتی کمتر از یک ماه پیش یادداشتی تحلیلی درباره ضرورت حفظ سازمان ملی هوش مصنوعی نوشتم، انتظار نداشتم تنها ۲۴ روز بعد دولت ستادی را تصویب کند که آشکارا با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی تعارض دارد؛ و مجلس نیز سه روز بعد، کلیات طرح ملی توسعه هوش مصنوعی را با تأکید بر اجرای سند ملی تصویب کند.
هوش مصنوعی در سالهای اخیر از تعارض منافع و کشمکشهای عمدتاً سیاسی یا قدرتطلبی دستگاهها آسیب دیده است؛ آسیبی که رد آن را میتوان در افت مداوم رتبه ایران دید. مصوبه تشکیل «ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی»، گذشته از تعارض حقوقی، چند ایراد راهبردی دارد.
ستاد، اقتدار هماهنگی فرادستگاهی ندارد
هوش مصنوعی بیش از بسیاری فناوریها بر حوزههای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی اثر میگذارد و به هماهنگی همه ارکان حاکمیتی و فرادولتی نیاز دارد. ستاد فناوری نانو، با وجود موفقیتهایش، ویژگیهای هوش مصنوعی را ندارد و نمیتواند الگوی مستقیمی برای آن باشد. نزدیکترین قیاس، فضای مجازی است که برای آن شورا و مرکزی فرادولتی طراحی شد.
دیوانسالاری با چابکی لازم سازگار نیست
ساختارهای ستادی زیر فشار دیوانسالاری، چابکی لازم برای اجرای سریع پروژههای ملی و جذب سرمایه خصوصی را از دست میدهند. جبران عقبماندگی در هوش مصنوعی به اقدامهایی ساختارشکنانه و سریع نیاز دارد، نه افزودن یک لایه اداری دیگر.
کاربردهای کوتاهمدت جای لایههای بنیادین را نمیگیرند
ستادها معمولاً به کاربردهای سطحی و کوتاهمدت متمایل میشوند و سرمایهگذاری در لایههای بنیادین را به حاشیه میبرند؛ در حالی که استقلال فناورانه بدون توجه به همان لایههای عمیق دستیافتنی نیست.
بخش خصوصی باید میداندار باشد
ساختار ستادی معمولاً اعتماد و مشارکت فعال بخش خصوصی را جلب نمیکند. یک سازمان ملی میتواند بستری برای همکاری شرکتهای دانشبنیان، تقسیم کار و سرمایهگذاری مشترک باشد؛ به شرط آنکه نقش خود را تسهیلگری بداند، نه تصدیگری.
تجربه جهانی به یک سازمان اجرایی نزدیکتر است
نهادهای متولی هوش مصنوعی در جهان معمولاً برنامهریزی چابک، تقسیم وظایف میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی، مدیریت سرمایهگذاری، پایش پیشرفت و اصلاح مستمر برنامهها را بر عهده دارند. چنین مسئولیتی به سازمانی اجرایی نیاز دارد؛ ساختاری که در طرح ملی توسعه هوش مصنوعی مجلس نیز بهتر دیده شده است.
امیدوارم تلاطمهای جاری و بیحاصل هوش مصنوعی در کشور، از منازعههای سیاسی به تلاطم ناشی از پیشرفت و توسعه تبدیل شود.
مطالعه نسخه کامل در خبرگزاری فارس ↗